Amerika Birleşik Devletleri’nin en kalabalık şehri New York’ta, kendisini sosyalist olarak tanımlayan Zohran Mamdani’nin siyasi yükselişi; Türkiye dahil dünyanın dört bir yanında sol siyasetin yeniden canlandığı yönünde güçlü bir algı yaratıyor. Bu genç siyasetçi, kira dondurma, düşük gelir gruplarına yönelik sosyal yardımların artırılması, yüksek gelirlilere ve büyük şirketlere daha fazla vergi yükü getirilmesi gibi bir dizi “halkçı” vaatle öne çıkıyor. Bu vaatler, özellikle geçim sıkıntısının derinleştiği metropol yaşamında, ezilen kitleler için bir umut ışığı olarak görülmekte. Bu vaatler listesi, Türkiye’deki yerel yönetim siyasetinden, özellikle de İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun kampanyalarından aşina olduğumuz bir retoriği çağrıştırıyor. İmamoğlu da benzer şekilde, 12 yaş altı ve anne ulaşımının ücretsizleştirilmesi, semt lokantaları kurma, kreş sayısını artırma ve sosyal tesislerde indirim gibi, temel olarak halkın günlük yaşam maliyetlerini düşürmeyi hedefleyen politikalarla kitlelerin desteğini almıştı.

Hem Mamdani’nin hem de İmamoğlu’nun bu yaklaşımları, siyasi literatürde reformizm olarak adlandırılan bir alana oturmaktadır. Amaç, mevcut ekonomik ve siyasi sistemin, yani kapitalizmin, köklerini değiştirmek yerine, onun neden olduğu en yıkıcı sonuçları hafifletmek, toplumda biriken gerilimi ve öfkeyi yönetilebilir bir seviyeye indirmektir. Mamdani, kapitalizmin merkezi olan bir coğrafyada, “sosyalist” etiketi altında bile olsa, nihayetinde mevcut burjuva siyasetinin partilerinden birinin (Demokrat Parti) çatısı altında siyaset yapmaktadır. Bu durum, onun savunduğu çözümlerin, sermayenin temel çıkarlarıyla çatışmayacak bir çerçevede kalmasını zorunlu kılmaktadır. Dolayısıyla, bu reform vaatleri, kapitalizmin kendisini daha insancıl gösterme ve böylece sistemin ömrünü uzatma aracından başka bir şey değildir.

Mamdani’nin siyaset sahnesindeki bir diğer önemli gündem maddesi de mülteciler ve göçmenler meselesidir. Kendisi, ABD’deki göçmen karşıtı politikalara karşı sert bir duruş sergilemekte, onurlu bir yaşam hakkını savunmaktadır. Ancak, bu sorunun temeline indiğimizde, Mamdani’nin çözmek istediği bu sosyal sorunun, bizzat onu doğuran sistemle yani küresel kapitalist-emperyalist düzenle derin bir çelişkisi olduğu ortaya çıkar. Dünyanın farklı bölgelerinden ABD’ye veya New York’a yığılan mülteci akınları ne talihsiz bir kaza ne de sadece kötü yönetimlerin sonucudur. Bu sorun; kapitalizmin sürekli genişleme ve kaynak kontrolü ihtiyacının tetiklediği emperyalist savaş ve müdahaleler, küresel sermayenin gelişmekte olan ülkelerde uyguladığı düşük ücret ve baskıcı çalışma koşullarıyla yarattığı ekonomik sömürü ve yine büyük ölçüde sanayileşmiş kapitalist ülkelerin sorumlu olduğu iklim felaketleri sonucu oluşan halkların yerinden edilmelerinin bir sonucudur. Mamdani, göçmenlere kapıları açmayı, onlara sosyal hizmet sağlamayı vaat ederken, bu göç dalgasını yaratan ABD merkezli küresel emperyalist politikaları esasen sorgulamamakta ve çürümüş sistemi değiştirmek için bir siyasi program sunmamaktadır. Sorunun kökeni olan küresel ekonomik eşitsizliğe ve savaşlara dokunulmadığı sürece, New York’a gelen mülteci akını durmayacaktır

Son tahlilde New York’tan yayılan bu reformist rüzgar, mevcut sistemin derin çelişkilerini maskeleyen, biriken toplumsal öfkeyi sisteme kanalize eden bir “göz boyama” siyasetinden öteye gidememektedir. Halkın gerçek kurtuluşu, reformların değil, düzenin temellerinin değişmesiyle mümkün. Aksi halde, New York’tan İstanbul’a uzanan bu “iyileştirme” vaatleri, sömürünün sadece rengini değiştirir, kendisini değil.

3 Kasım’da ölen eski ABD Başkan Yardımcısı Dick Cheney, genç kuşak için pek bir anlam ifade etmeyebilir. Ancak yaşı biraz ileri olanlar için onun adı işgalleri, katliamları ve işkenceleri çağrıştırıyor. Bu yüzden başlıkta “İyi Bilmezdik” sözünü bilerek kullandık. Ölen bir insanın arkasından kötü sözler söylemek bize düşmez. Ama yaptığı kötülükleri unutmamak için hatırlamak ve hatırlatmak gerek. Çünkü tarih onu insanlığa karşı işlediği suçlarla anacaktır.

Dick Cheney, 2001-2009 yılları arasında ABD Başkanı George W. Bush’un yardımcısı olarak görev yaptı. İşte bu yıllar boyunca Cheney, ABD’nin insanlığa karşı işlediği birçok suçta başrollerden birini oynadı. Kısaca bunlara bakalım.

Afganistan, Irak ve Emperyalizmin Yalanları

Neden ikincil bir makam olan ABD Başkan Yardımcısı üzerine bir yazı kaleme aldığımızı anlamak için önce şunu belirtmek gerekir: George W. Bush’un pasif ve etkisiz başkanlığı sayesinde Dick Cheney, ABD tarihinin en etkili Başkan Yardımcılarından biri haline geldi. Bu yüzden görevde olduğu yıllar boyunca sık sık ön plana çıktı ve adı bolca anıldı.

11 Eylül 2001 Saldırıları sırasında görevde olan Dick Cheney, Afganistan’ın işgal edilmesinin mimarlarından biriydi. Bununla yetinmeyen Cheney, Irak Başkanı Saddam Hüseyin’in El-Kaide’yi desteklediğini ve kitle imha silahlarına sahip olduğunu iddia ederek Irak’ın işgal edilmesinin en ateşli savunucularından oldu. Yüz bini aşkın Iraklının ölümüne sebep olan bu işgalin ardından ne Saddam’ın El-Kaide’yle bağlantısına ne de kitle imha silahlarına dair kanıt bulundu. 11 Eylül Saldırıları sonrasında yüzlerce kişi Guantanamo Askeri Hapishanesi’nde insanlık dışı şartlarda sistematik işkencelere maruz kaldı. Tüm bu işkenceler daha sonra tek tek ortaya çıktı.

İşgallere, katliamlara ve işkencelere sebep olan yalanları ve bu süreçteki kritik rolü sorulduğunda Dick Cheney ne özür diledi ne de en küçük bir pişmanlık gösterdi. Kendisinden beklendiği gibi bunun ABD’yi korumak için “gerekli” olduğunu utanmadan savundu. ABD basınının ona neden Darth Vader, Karanlıklar Prensi gibi lakaplar taktığı çok anlaşılır değil mi?

Sonuç

Son yıllarında mevcut ABD Başkanı Donald Trump’ı sert biçimde eleştirip ona karşı muhalefet eden ve onun ABD’ye ciddi bir tehdit olduğunu ifade eden Dick Cheney, aslında Trump’a giden yolu kendi attığı yalanlarla ve insan haklarını ayaklar altına alarak bizzat kendisi döşedi.

Yüz binlerce insanın ölümünde payı olan Dick Cheney, savaşlardan servet kazanarak cebini doldurdu ve emperyalizmin “kahramanları” arasına adını yazdırarak bu dünyadan ayrıldı.

Kadın cinayetleri sadece bireysel olaylar değil; toplumsal ve sınıfsal dinamiklerle şekillenen, politik bir gerçekliktir. 2025’in ilk dokuz ayında, Türkiye’de resmi verilere göre en az 290 kadın hayatını kaybetti; bunların 219’u cinayet, 71’i ise şüpheli ölüm olarak kayıtlara geçti. İktidarın “Aile Yılı” ilan ettiği 2025’te, her gün en az bir kadın yaşamını yitirdi. Bu durum, kadınların yaşam hakkını güvence altına almakta yetersiz kalan toplumsal ve politik yapının açık bir göstergesidir. Bu yazıda Rojin Kabaiş örneğine bakacağız.

Rojin Kabaiş’e Ne Oldu?

Bu gerçeklik, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi öğrencisi 21 yaşındaki Rojin Kabaiş’in ölümüyle daha net bir şekilde ortaya çıkıyor. Eylül 2024’te yurttan çıktıktan sonra kaybolan Rojin, 18 gün süren aramanın ardından Van Gölü kıyısında cansız bulundu. Ölüm sonrası yapılan ilk otopside, Rojin’in ölüm nedeni suda boğulma olarak tespit edildi. Yayınlanan ilk Adli Tıp raporunda, Rojin’in vücudunda iki farklı erkeğe ait DNA tespit edilmiş olmasına rağmen, bu örneklerin vücudun hangi bölgelerinden alındığı bir yıl boyunca açıklanmadı ve raporda vajinal bölgede DNA bulunmadığı açıklandı.

Rojin’in ölümü sonrası soruşturma sürecinde, dosyaya 16 Ekim 2024 tarihinde kısıtlama kararı getirildi. Resmi gerekçe olarak somut bir açıklama yapılmamış olmakla beraber bu kararın, gerçeklerin aileden ve kamuoyundan saklanması amacı taşıdığı su götürmez bir gerçektir.

Bugün üzerinden bir yıldan uzun bir süre geçti, bu sürede ailesinin bir yıllık mücadelesinin ardından, 10 Ekim 2025 tarihli Adli Tıp Kurumu’nun raporu açıklandı. Yayınlanan yeni rapora göre, Rojin’in bedeninde biri göğüs bölgesinde, diğeri vajinal bölgede olmak üzere iki farklı erkeğe ait DNA örneği bulundu. Bu bulgular, cinsel saldırı ihtimalini güçlendirirken, ölümün başından itibaren intihar olarak sunulmasının gerçeği yansıtmadığını ve olayın üstünün kapatılmaya çalışıldığını açıkça göstermektedir. Burada bahsedilen intihar ihtimallerinin ucu biri taraftan tutulmakla beraber sonu bulunmamaktadır. Rojin’in 8 ay önce kütüphaneden aldığı ‘Kayıp Aranıyor’ kitabı delil olarak sayılmıştır.

Rojin Kabaiş davasında ortaya çıkan ihmaller, yalnızca bir soruşturma eksikliği değil; aynı zamanda kadınların yaşam hakkını güvence altına almakta yetersiz kalan toplumsal ve politik mekanizmaları da gözler önüne sermektedir. Bir senenin sonunda açıklığa kavuşan DNA raporu süreci ileri sarmakla kalmayıp, soruşturmanın faili aramak yerine, intihar ihtimalini kuvvetlendirmek üzerine yürütüldüğünü bize göstermektedir. Bugün itibari ile üzerinden 13 ay geçmiştir ve bir yıldan uzun bir süre içerisinde soruşturmada bir şüpheli dahi bulunmuyor. Bu durum bize soruşturmanın intihar varsayımı ile yürütüldüğünü açıkça gösteriyor.

Üniversite öğrencisi Rojin Kabaiş’in ölümü bağlamıyla kadın cinayetlerini değerlendirdiğimizde, öncelikle bu olayın yalnızca bireysel olmadığını, aynı zamanda politik ve toplumsal bir mesele olduğunu görmek gerekir.

Şiddetin Kökeni: Kapitalizm

Kadın cinayetleri, sadece fail-mağdur ilişkisiyle açıklanamayacak politik ve toplumsal bir olgudur. Bugün kapitalizm koşullarında; toplumsal cinsiyet rolleri, ekonomik yapı ve sınıfsal farklılıklar, şiddetin nasıl ve kimlere yöneltildiğini belirler. Kadınların içinde bulunduğu sosyal ve ekonomik konum, hem şiddete maruz kalma risklerini hem de korunma mekanizmalarına erişimlerini doğrudan etkiler. Bu nedenle, kadın cinayetleri yalnızca bireysel bir suç değil, toplumsal yapının ve sınıfsal eşitsizliklerin bir yansımasıdır. Her bir alt metin bu noktada kadın cinayetlerinin politik olduğu sonucuna çıkmaktadır.

Kapitalizm, şiddeti toplumsal düzenin devamını sağlayan temel bir mekanizma olarak işler. Dolayısıyla şiddetin kaynağını anlamak için, önce özel mülkiyetin, sınıflı toplumların ortaya çıkışıyla şekillenen mevcut toplumsal yapıya bakmak gerekir.

Kapitalist düzenin kendisi, şiddeti üretir ve sürdürür; emekçi kadınlar ise bu sistemin yarattığı eşitsizlikler nedeniyle en kırılgan kesim olarak öne çıkar. Kadına yönelik şiddetin kökenine inmek, kısa vadeli çözümler aramakla mümkün değildir; sorunun temelinde yatan ekonomik ve sınıfsal ilişkilerin dönüştürülmesi gerekir. Bu şiddeti ortadan kaldırmanın gerçek yolu, özel mülkiyetin ve mevcut sınıflı üretim ilişkilerinin tasfiyesi ile mümkündür.

Kadın Cinayetlerinde Sistematik Cezasızlık

Yazının başında bahsettiğimiz ilk noktaya geri dönelim: Türkiye’de kadın cinayetlerinin arkasında yatan nedenler, sınıfsal eşitsizliklerle ve iktidar politikalarıyla ilişkilidir. Türkiye’de kadın cinayetlerinde uygulanan “iyi hal” ve “haksız tahrik” indirimleri yargının sistematik cezasızlığının en göz önünde örneğidir. Faillerin mahkemede pişmanlık göstermesi veya duruşmadaki tutumları gerekçe gösterilerek verilen indirimler, çoğu zaman nitelikli adam öldürme suçlarının hafifletilmesine yol açmakta ve cezanın caydırıcılığını ortadan kaldırmaktadır. Bu durum, kadınların şiddete karşı korunmasız bırakılmasının yanı sıra, failleri cesaretlendiren bir boşluk yaratmaktadır. İyi hal indirimlerinin bu şekilde uygulanması, kadın cinayetlerinin toplumsal bir sorun olarak ele alınmadığını ve yargı sisteminin ataerkil ve sınıfsal eşitsizlikleri pekiştiren bir rol oynadığını açıkça ortaya koymaktadır. Rojin Kabaiş soruşturmasında olduğu gibi, 8 ay önce kütüphaneden alınmış olan bir kitap intihar delili olarak sayılabilir. Bambaşka bir davada ise “takım elbise, gömlek” iyi hal indirimi alınmasına neden olunabilir.

Şiddeti destekleyen iktidar politikaları yalnızca yargı süreci ile sınırlı kalmamaktadır. İstanbul Sözleşmesi, kadınlara yönelik şiddeti ve aile içi şiddeti tanımlayan, şiddetin önlenmesi, mağdurların korunması ve faillerin cezalandırılması için devletlere yükümlülükler getiren uluslararası bir sözleşmedir.

Sözleşme, yalnızca hukuki çerçeve sağlamakla kalmaz, aynı zamanda toplumsal cinsiyet eşitliğini güçlendirmeye yönelik politikaların geliştirilmesini de teşvik eder. Türkiye, sözleşmeyi 2011’de imzalamış ve 2014’te yürürlüğe koymuştur; ancak 2021’de Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile sözleşmeden çekilmiştir. İstanbul Sözleşmesinden çekilinilmesinin ise iki temel nedeni bulunmaktadır. Sözleşmede yer alan “toplumsal cinsiyet” ve “cinsiyet kimliği” kavramlarının Türk toplum yapısı ile uyumlu olmadığı gerekçesi. İkincisi ve konumuzla asıl bağlantıyı kuran nokta; 6284 sayılı kanun. 6284’ün varlığı ile İstanbul Sözleşmesine ihtiyaç olmadığı gerekçe olarak sunulmuştur. İstanbul Sözleşmesi ve 6284 sayılı yasanın farkları mevcuttur fakat burada konumuzdaki asıl kritik nokta; 6284’ün uygulanmasının kadınları şiddet ve cinayetten koruduğudur. 6284 sayılı kanun, kadınları, çocukları ve aile bireylerini şiddetten korumayı amaçlayan bir yasadır. Kanun, fiziksel, psikolojik, cinsel ve ekonomik şiddeti önlemeye yönelik koruma tedbirleri, uzaklaştırma ve iletişim yasağı uygulamalarını içerir. Mağdurun başvurusu üzerine mahkeme hızlı karar alarak bu tedbirleri uygular ve öncelik olarak koruma sağlaması gerekir.

Aynı şekilde güncel olarak görüyoruz ki bugün İstanbul Sözleşmesi yürürlükten kaldırılmıştır ve 6284 sayılı yasa uygulanmamaktadır. Kadınları şiddetten, cinayetlerden koruyan yasalar birer birer tasfiye ediliyor, ya kaldırılmaya çalışılıyor ya da uygulanmıyor.

Bugün burada bahsettiğimiz her bir olgu için sayamayacağımız kadar örnek mevcuttur. Rojin Kabaiş davasındaki ihmallerden, eşini döverek öldüren faile iyi hal indirimi uygulanmasına kadar örneklerin devamını getirebiliriz. Sonuç olarak aynı noktaya dönmemiz gerekir: İstanbul Sözleşmesi, 6284 sayılı yasanın uygulanması  ve adil yargılama kritik olmakla birlikte, bu önlemler kadınların yaşam kavgasında tek başına çözüm sunamaz; kadın cinayetlerinin kökeninde yatan toplumsal ve sınıfsal yapının dönüştürülmesi, sistematik eşitsizliklerin ortadan kaldırılması gerekmektedir. Kadınların yaşam hakkını güvence altına almak için mücadele sadece yasaların uygulanmasıyla sınırlı kalmamalı, aynı zamanda eşitsizlikleri ve adaletsizlikleri üreten toplumsal ve ekonomik düzeni değiştirmeye odaklanmalıdır.

Üniversitelerde 19 Mart sürecinin ardından, yeni dönemde de sol hareket kaybettiği mevzileri geri almak için mücadeleye devam ediyor. Ege Üniversitesi’nde 25 Eylül günü öğrencilerin açtığı stantlara polis saldırısıyla alevlenen faşist saldırılar, Dokuz Eylül Üniversitesi’nde “Genç Zihinler” adlı Ülkü Ocakları iltisaklı toplulukların tahrik ve saldırılarıyla devam etti. Aynı günlerde ODTÜ’de ise Ülkü Ocakları ile bağlantılı “Türkoloji Topluluğu” oryantasyon gününde stant açmak istedi. Arkalarına rektörlüğün öğrenci dekanını ve ÖGB’yi alan Ülkü Ocakları iltisaklı bu grup solculara saldırdı. Yıllardır faşizmin üniversitelerine girmesine izin vermeyen ODTÜ’lü devrimci öğrenciler ise gereken cevabı vererek, saldırganları ve ÖGB’yi oryantasyon bölgesinden püskürttü. Ankara Üniversitesi DTCF ve Hacettepe Üniversitesi’nde de faşist çeteler yemekhane zamlarını protesto eden öğrencilere saldırmaktan geri durmadı ve saldırılar hâlâ devam ediyor.

Üniversiteler yaz tatiline girmeden birkaç ay önce kurulan Ege Üniversitesi’nde Türk Dünyası Akademik Araştırmalar Topluluğu, Dokuz Eylül Üniversitesinde Genç Zihinler Topluluğu ve ODTÜ Türkoloji Topluluğu; üniversitelerde uzun bir aradan sonra tekrar kıvılcımlanan öğrenci hareketlerini bastırmak için öğrenci olmayan, Ülkü Ocakları mensubu faşistlere yuva oldu. Bu faşist saldırganlar öğrencilere saldırmak için rektör izniyle ÖGB eşliğinde kampüslere sokuldu ve sokulmaya devam ediyor.

Hacettepe Üniversitesi’nde Hacettepe Ülkücü Teşkilatı da yıllardır öğrencilere saldırmaktaydı. Bugün ise 19 Mart hareketlenmesinin öğrencilere getirdiği özgüven ile Hacettepe Beytepe Kampüsü’nde güçlenen sol harekete karşı bu saldırılara yenileri eklenmekte, solun önü kesilmek istenmektedir. Hacettepe Üniversitesinde fahiş yemekhane zamları sonrası yemekhane işgaliyle birlikte başlayan saldırılar; Hacettepe Ülkücü Teşkilatı’nın “reis değişimi ve bayrak devir teslimi” adıyla üniversiteye alınan gayriöğrenci, Ülkü Ocakları üyesi faşistlerin palalarla öğrencilere saldırmasıyla palazlandı. Polis saldırıya uğrayan öğrencileri gözaltına aldı, hastaneye kaldırılan öğrencilerin yanına giden öğrencilere ise hastanede saldırarak onlarca öğrenciyi gözaltına aldı. Eli palalı faşist çete mensuplarının silahları ise ÖGB tarafından bellerine sokuldu ve sırtları sıvazlandı. Biz ise bu eli palalı faşist çeteleri Bahçelievler, Maraş, Madımak katliamlarından; Eskişehir’de katledilen Ali İsmail Korkmaz’dan, Gülsuyu’nda katledilen Hasan Ferit Gedik cinayetlerinden tanıyoruz…

Parasız eğitim hakkını savunan öğrenciler, eylemlerinin bağlamından koparılarak, “terör” suçlamalarıyla hedef haline getiriliyor. Zafer Partisi güdümünde sosyal medyada yürütülen saldırılar, kampüslerde Ülkü Ocakları tarafından fiziksel saldırılara dönüştürülüyor. Bu saldırılar, “çözüm süreci”, MHP lideri Bahçeli’nin “Alevi açılımı” ve özellikle AKP’nin “Yeni Anayasa” tartışmaları çerçevesinde okunmalıdır. AKP ve iktidar ortağı MHP, Türkiye üzerine kurdukları siyasi planları sorunsuz biçimde hayata geçirmek için üniversitelerde yükselen öğrenci hareketini faşist saldıralar ile bastırmak isteyecektir. Bu nedenle, solun üniversitelerde büyüyen örgütlülüğü ve yarattığı toplumsal basınç, faşistlerin öldürmeye teşebbüs boyutuna varan palalı saldırılarıyla korku iklimi yaratılarak kırılmak istenmektedir. Hacettepe’de yükselen sol hareket ve kampüslerde eski gücünü yitiren faşist gruplar düşünüldüğünde, devletin bir üniversitenin daha ODTÜ’ye dönüşmesini istemeyeceği açıktır. Hacettepe ve Ankara Üniversitesi DTCF’de yaşanan saldırılar, tüm bu gelişmelerin bir parçası olarak ele alınmalı ve değerlendirilmelidir.