Türkiye, 1990’ların sonu ve 2000’lerin başında yaşanan ekonomik krizler sonrası, gerçek sorunların çözümünden çok piyasayı rahatlatmaya yönelik uygulamalara yöneldi. 2001 krizinin ardından hayata geçirilen Orta Vadeli Program (OVP) işçi haklarını ve toplumsal ilerlemeyi göz ardı ederek, mali disiplin ve bütçe tasarrufu bahanesiyle çalışanların ücretlerini baskı altına aldı ve güvencesizliği artırdı.

OVP, 2003 yılında çıkarılan 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu kapsamında başlatılan, kamu maliyesinde şeffaflık ve hesap verebilirlik iddiasıyla sunulsa da, temel olarak kamu harcamalarını kısma ve işçi sınıfının hakkından tasarruf yapma amacı taşıdı.

OVP, 2005 yılında ilk kez uygulanmaya başlanmış ve Türkiye’nin ekonomik politikalarını üç yıllık dönemler halinde planlayarak kalkınma hedefleri doğrultusunda yayınlanmaya başlamıştır. Orta Vadeli Program, kamu ve özel sektör için ekonomik politikaların, sermaye kesimlerinin önceliklerini önceleyen, emekçilerin ihtiyaçlarını geri plana iten bir araç olarak kullanılmaktadır. Bu süreçte işçi sınıfının yaşam koşulları iyileştirilmek bir yana, ücret ve haklarında gerileme yaşanmış, gayrisafi yurtiçi hasıladan pay alma şansları azaltılmıştır.

Orta Vadeli Program,  Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanmakta, ardından Cumhurbaşkanı kararıyla yürürlüğe girmektedir. Orta Vadeli program planlanan  dönem aralığında izlenecek politikaların somut karşılıklarını göstermektedir. Somut politikaların şekillendirdiği önümüzde üç temel başlık mevcuttur;  Çalışma Hayatı, Kamu Harcamaları ve Yapısal Dönüşüm Politikaları.

İSTİKRAR ADI ALTINDA ÇALINAN KAYNAKLAR

Bu yıl 2026-2028 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program yayımlanmıştır. Yayınlanan OVP’de, makroekonomik gelişmelerin gerekçesi olarak küresel belirsizliklere, ABD–Çin ticaret gerilimine ve Ortadoğu’da yaşanan savaşlara atıfta bulunulmaktadır. Ancak bu gelişmeler, programda emekçilerden daha fazla fedakârlık istenmesinin bahanesi hâline getirilmektedir. Enflasyonun düşürülmesi, bütçe disiplini sağlanması gibi hedefler doğrultusunda kamu harcamaları tasarrufa teşvik edilip önayak olunurken; ücret artışları baskılanmakta, sosyal yardımlar azaltılmakta, konut / enerji gibi temel tüketim harcamalarına yönelik dolaylı vergiler artırılmaktadır. Böylece krizlerin faturası, doğrudan işçi sınıfının sırtına yüklenmekte; uluslararası gelişmeler öne sürülerek emekçilerin cebinden çalınan kaynaklar, sermaye kesimine istikrar adı altında aktarılmaktadır.

Sırasıyla değerlendirmek gerekirse; emekçileri finansal politikaların çarptırılmış verileri ile günden güne sefalete sürükleyen ve yapısal politikaların somut sonuçlarını ele almak gerekir.

Yayınlanan program 2026-2028 dönemine dair bazı finansal öngörüler ve geçmiş döneme yönelik bazı değerlendirmeler içermektedir.

OVP’de Dünya genelinde ticaret hacmi artışının 2024’teki %3,5 seviyesinden 2025’te %2,6’ya gerileyeceği öngörülürken, gelişmiş ülkelerde bu oran %1,8, gelişmekte olan ekonomilerde ise %3,8 olarak tahmin edilmektedir. 2026 yılında ise küresel ticaretteki artışın %1,9 gibi daha da düşük seviyelere inmesi beklenmektedir.

TÜM BEDEL İŞÇİ SINIFINA

Dünya kapitalizmin krizi nedeniyle küresel daralmanın içerisindeyken, Türkiye’nin dış ticaret açığı  bu durumun kendisi etki etmeksizin ciddi boyutlarda seyretmektedir. TÜİK verilerine göre, dış ticaret açığı 2022’de 109,5 milyar dolar ile rekor kırmış; 2023’te 106 milyar dolar, 2024’te ise yaklaşık 82 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Küresel ticaretin yavaşladığı, dış talebin daraldığı bir ortamda bu denli yüksek dış ticaret açığının devam etmesi, Türkiye ekonomisinin yapısal sorunlarını gözler önüne sermektedir. Küresel büyümenin yavaşladığı bir dönemde, ihracat artışıyla büyüme stratejisinin sürdürülebilirliği zaten sınırlıyken, Orta Vadeli Program hala dış ticaret açığını yüksek tutan üretim yapısını değiştirmek yerine, enflasyonu düşürme ve mali disiplin adına kamu harcamalarını kısmaya, ücretleri baskılamaya odaklanmaktadır. Türkiye, dış ticarette yapısal dönüşüm gerçekleştirmeksizin küresel daralma ortamında gücünü kaybederken; bu tablonun bedelini yine halk, yüksek enflasyon, düşük ücret ve artan yaşam maliyetiyle ödemektedir.

Net ihracattaki dalgalanmalar ve özellikle ilk yarıda büyümeye negatif katkısı, Türkiye ekonomisinin dış talebe olan bağımlılığını ve yapısal sorunlarını gözler önüne sermektedir. Bu durum, üretimin ve istihdamın sürdürülebilirliği açısından ciddi riskler taşırken, işçi sınıfı üzerinde ağır ekonomik yükler yaratmaktadır.

Yayınlanan programda anlatılan şekli ile; 2023 yılında Türkiye ekonomisinde sabit sermaye yatırımları ve kamu tüketiminde ise sırasıyla yüzde 8,6 ve yüzde 3,6’lık artışlar gerçekleşmiş; ancak bu artışlar büyümeye sağladığı katkı sınırlı kalmıştır. Sabit sermaye yatırımlarındaki artış, sermayenin üretim kapasitesini ve kâr marjını büyütmeye yönelik stratejik bir hamledir.

Makine-teçhizat gibi üretim araçlarına yapılan yatırımlar, verimlilik artışı sağlamıştır. Bu arada işçi sınıfının çalışma koşulları daha da kötüleşmiş yoğun sömürü, iş güvencesizliği ve esnek çalışma biçimleri de yaygınlaşmıştır. Sermayenin makineye olan yatırımının yalnızca üretimle sınırlı kalmadığını, aynı zamanda çalışma biçimlerinin, ücretlendirme sisteminin ve sermaye yapılanması ile birlikte emek üzerindeki baskının da biçim değiştirdiğini ve yeni bir çalışma biçimine; kalıcı istihdam yerine kısa süreli, proje bazlı, esnek iş modellerinin yaygınlaşmasına işaret eder.  Bu durum, işçilerin emeğinin değersizleşmesi ve iş güvencesinin azalmasına yol açmaktadır. .

Tarım sektöründeki istihdamın azalması, kırdan kente doğru süregelen göçün ve kırsal bölgelerin ekonomik dışlanmasının açık bir göstergesidir. Sanayi ve hizmet sektörlerinde yaşanan istihdam artışı ise, büyük ölçüde kayıt dışı, düşük ücretli ve sosyal güvenceden yoksun, göçmen ve çocuk işçilerin yoğunlaştığı işlerde yoğunlaşmıştır.

İnşaat ve hizmet sektöründeki yükselen istihdam artışı, geçici ve güvencesiz çalışma koşullarının yaygınlaşmasıyla birlikte anlam kazanmakta, işçi sınıfının yaşam koşullarını daha da kırılgan hale getirmektedir. İşsizlik oranındaki gerileme, iş gücüne katılımın artmasıyla bağlantılıdır; ancak bu durum, işçilerin genel ekonomik refahını artırmaktan çok, emek sömürüsünün derinleştiği ve çalışma koşullarının kötüleştiği bir tabloyu gizlemektedir.

İŞ GÜVENCESİZLİĞİNİN KURUMSALLAŞMASI

OVP’nin neoliberal politikaları çerçevesinde sunulan istihdam artışı, niceliksel olarak olumlu bir veri gibi görünse de, bu artışın büyük bölümü düşük ücretli, geçici ve sosyal güvenceden yoksun işlerde yoğunlaşmaktadır. Bu durum, işçi sınıfı üzerindeki sömürüyü derinleştirirken, istihdam rakamlarındaki iyileşme görünümü, çalışma koşullarındaki bozulma ve iş güvencesizliğinin artışıyla gölgelenmektedir. OVP, nitelikli istihdam yaratmak yerine, sermaye birikiminin kar marjını artırmayı önceliklendiren bu yaklaşımıyla, işçi sınıfını koruma mekanizmalarını zayıflatmakta ve nihayetinde büyümenin faydasını emekçi sınıflara değil, sermaye lehine yeniden dağıtmaktadır.

Orta Vadeli Program’ın 2025 yılı başında öngördüğü “güvenceli esneklik” düzenlemeleri, Türkiye işgücü piyasasında dönüşümü işaret etmektedir. Planlanan değişiklikler, özellikle belirli süreli iş sözleşmelerinin yaygınlaştırılması ve esnek çalışma biçimlerinin önünün açılması yoluyla, işgücü piyasasının sermaye lehine yeniden yapılandırılmasını hedeflemektedir. Bahsedilen “güvenceli esneklik” söyleminin aksine, bu politikaların işçi sınıfı açısından güvencesizliği kurumsallaştırma riski taşıdığı açıktır.

Söz konusu düzenlemeler, sermayeye işgücü maliyetlerini düşürme ve piyasa dalgalanmaları karşısında esneklik kazanma imkânı sağlarken, çalışanlar açısından istihdam güvencesinin zayıflaması, hak kayıpları ve gelir istikrarsızlığı anlamına gelecektir. Benzer uygulamaların küresel ölçekteki sonuçları, esnek çalışmanın kayıt dışı istihdamı artırdığını, sendikal hakları zayıflattığını ve ücretler üzerinde tersi yönlü baskı oluşturduğunu göstermektedir. Günden güne artığı gözlemlenen döviz/kur dengesi nedeniyle açlık sınırının altında kalan ücret politikaları daha çok erimektedir.

Yayınlanan programda bahsedilen  önümüzdeki dönem makroekonomi politikaları, sermaye birikim sürecinin ihtiyaçlarına uygun şekilde yapılandırılmaktadır. Finansal istikrar vurgusu, emek maliyetlerinin baskılanması ve sermayenin rekabet gücünün artırması hedefiyle uyumludur. Yeşil ve dijital dönüşüm söylemi altında ilerleyen bu süreç, sermayenin yeni kâr alanları yaratmasına hizmet etmektedir. Teknolojik ilerleme ve dijitalleşme yalnızca teknik bir dönüşüm değildir, aynı zamanda toplumsal ilişkilerde, iş gücünün yapısında, eşitsizlikte ve emek-sermaye dinamiklerinde değişim yaratacaktır.

Sermayenin genişletilmesi, güçlendirilmesi ve işgücü piyasasının etkinleştirilmesi politikaları, yeni çalışma modelleri doğurmaktadır. Sonucunda ise karşımıza çıkan somut tahlil sabittir. Emekçiler için uygulanan düşük ücret ve hak gaspı politikaları normalleştirilmektedir.

İş ortamının iyileştirilmesi adı altında yürütülen düzenlemeler ise, sermayenin önündeki idari ve yasal engellerin kaldırılmasına olanak tanımakta, emek lehine düzenleyici mekanizmaları ise zayıflatmaktadır. Kayıt dışılıkla mücadele söylemi dahi, çoğu zaman emekçiler üzerindeki denetim ve baskıyı artırmakta ve daha kötü çalışma şartlarına mecbur bırakmaktadır.

Makroekonomik istikrar ve verimlilik artışı vaatleri, işçi sınıfının güvencesizleşmesi pahasına gerçekleşmekte; gelir dağılımındaki sınıfsal eşitsizlik derinleşmektedir. Bu durum, toplumsal refahın geniş kesimlere yayılmasını engellemekte ve emek-sermaye çelişkisini daha da keskinleştirmektedir.En üst gelire sahip %20’lik grubun toplam gelirden aldığı pay bir önceki yıla göre %48,1 olurken, en düşük gelire sahip %20’lik grubun aldığı pay ise %6,3 olmuştur.  Bu veriler işçi sınıfının gayrisafi yurtiçi hasıladaki  gelir payının çok düşük seviyelerde kaldığını açıkça göstermektedir.

Yerli teknolojinin geliştirilmesi vurgusu ise, teknolojiyi elinde bulunduran sermaye gruplarının daha da güçlenmesine yol açacak bir süreci tetikleyecektir. Gümrük kapılarının kolaylaştırılması, lojistik süreçleri hızlandırsa da, sermayenin kârını artırmaktan öte bir fayda sağlamayacaktır. Bu politikalar emperyalist küreselleşme sürecine eklemlenmeyi kolaylaştırarak, Türkiye ekonomisini etkilere karşı daha kırılgan hale getirecektir.

KIDEM TAZMİNATININ GASPI: TES VE ÇOCUK İŞÇİLİK

OVP’nin bahsettiği çalışma hayatı ve emeklilik düzenlemelerinin içine Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi ekleniyor. Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES) ise, devletin sosyal güvenlik yükünü emekçinin üstüne bıraktığı bir özelleştirilme projesidir. Kıdem tazminatının TES fonuna dönüştürülmesi, işçi sınıfının haklarından birinin tasfiyesi anlamına gelir. 2026’nın ikinci çeyreğinde yürürlüğe girecek olan Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi, çalışanların maaşlarından her ay %3 oranında zorunlu kesinti yapılmasını ve fona aktarılmasını öngörüyor. Aynı denklemde; Kıdem tazminatı, işten çıkarılma durumunda bir güvenceken TES onu borsa dalgalanmalarına açık hale getiriyor. İşçiyi işveren karşısında tamamen savunmasız bırakıyor.

Bu durum, emeklilik yaşının daha da yükseltilmesi, prim gün sayısının artırılması ve emekli maaşlarının enflasyon karşısında daha da erimesi anlamına gelir. Kademeli emeklilik, insani emeklilik maaşı veya adil bir  talepler, sistemin “maliyeti” artırdığı gerekçesiyle gözardı edilmektedir.

OVP’de yalnızca işçileri, emekçileri etkilemiyor, mesleki eğitim stratejileri adı altında çocuk işçilik normalleştiriliyor ve yaygınlaştırılıyor.OVP bahsedilen mesleki eğitim stratejileri, eğitimi piyasa mekanizmalarına bağımlı hale getiren ve emekçi çocuklarını erken yaşta işçileştiren bir yaklaşımı yansıtmaktadır. Kamu-özel sektör iş birliği adı altında özelleştirmeler derinleştirilmekte, mesleki eğitim müfredatı sermayenin ihtiyaçları doğrultusunda şekillendirilmekte ve çocuklar ucuz işgücü haline getirilmektedir. MESEM uygulamaları ve Organize Sanayi Bölgelerinde yaygınlaştırılan meslekî eğitim merkezleri, çocukları ağır çalışma koşullarına maruz bırakan, onların gelişim ve yaşam hakkını elinden alan ve geleceksizleştiren bir modele işaret etmektedir.

Sonuç olarak, bu politikaların nihai hedefi, işçi sınıfının kazanılmış en temel hakkını  piyasanın açıklığına bırakmaktadır ve devleti bu alandaki sorumluluklarından azat etmektir. Bu durum ise emeklileri yoksulluğa mahkûm ederken, genç kuşakları ise hiçbir güvence olmadan çalışmak zorunda bırakacak sosyal bir faciaya kapı aralamaktadır. Büyüyen tek şey, finans şirketlerinin kârları ve emekçi sınıfların güvencesizliği olacaktır.

2025 yılının sonlarına doğru geliyoruz. Her sene olduğu gibi devlet kurumları büyümeye, işsizliğe, enflasyona ve birçok ekonomik parametreye dair verilerini açıklıyor. Bankalar ve finans kuruluşları istatistiklerini paylaşıyor, geleceğe dair beklentilerini ve “temennilerini” dile getiriyor. En nihayetinde bu kurumları ve ekonomistleri dinlediğimizde mesele matematik ve sayılar. Türkiye ekonomisi yılın ilk çeyreğinde yüzde 2,3 büyümüştü. Yılın 2. çeyreğinde ise yüzde 4,8 büyüdü. İşsizliğin yüzde 8 ile düşüş eğiliminde olduğunu görebiliyoruz. Enflasyon ise yüzde 32.95 olarak açıklanarak, geçen yılın aynı zamanına göre ciddi bir fark olduğu ortada. Zira 2024 Ağustos raporunda yüzde 51.97 idi. Devlet kurumları ve finans kuruluşlarına göre ekonomi iyiye gidiyor. Peki gerçekten öyle mi? Bizler de bu kuruluşlar gibi ekonominin iyiye gittiğini hissediyor muyuz? Bizim için de işsizlik düşüyor mu veya ekonomimiz büyüyor mu? Yani ortaya konulan bu sayılar biz emekçiler için aynı anlamı ifade ediyor mu?

Sayıları biraz da bizim perspektifimizden okuduğumuzda bazı çıplak gerçekleri görebiliyoruz. Örneğin toplumun en zengin yüzde 10’u, ülkemizin yüzde 68’lik servetini elinde tutuyor. Buna karşılık toplumun en altındaki yüzde 50’lik kısım ise ülke servetinin yalnızca yüzde 2,6’sını elinde tutuyor. Üretilen değerin ezici çoğunluğuna toplumun çok küçük bir azınlığı tarafından el konulmakta. Yüzde 10’luk bir kesim muazzam bir refah içerisinde yaşarken, geri kalan kesim ise her geçen gün daha da yoksullaşıyor. Çok değerli ekonomistlerimizin ve kurumlarımızın bu sayıları çok gördüğünü maalesef söyleyemeyiz.

2025’in 2. çeyreğinde Koç Holding 7,7 milyar TL kâr açıkladı. Sabancı Holding 1,8 milyar TL kâr açıkladı. Doğan Holding 21,8 milyar TL kar açıkladı. Daha böyle birçok şirket mevcut. Peki ödedikleri vergiler ne kadar? Mesela Koç Holding üzerinden örnek verelim. Koç Holding’in en önemli gelir kalemlerinden birisi TÜPRAŞ. Geçen yılın tamamına baktığımızda TÜPRAŞ yıllık cirosunun yüzde 1’ini bile vergi olarak ödememiş. Bu durum neredeyse bütün hepsi için geçerli. Milyonlarca dolarlık cirolar yapan şirketler, cirolarına oranla neredeyse yüzde 0’a yakın vergi ödüyorlar. Onlar için sayılar bu şekilde. Emekçiler için ise sayılar çok daha farklı bir boyutta. Temmuz ayı ile birlikte bir haneye girmesi gereken toplam gelir tutarı 86.036 TL. Bu sayı bir hanenin yoksulluk sınırının altına düşmemesi için belirlenen sayı. Yani gıda, kira, faturalar, eğitim, ulaşım vs gibi temel ihtiyaçların karşılanması için gereken miktar bu kadar. Bunun yanında asgari ücret ise 22.104 TL. DİSK-AR’ın araştırmasına göre ise emekçilerin yüzde 69,3’ü asgari ücretin yüzde 50 fazlası ve altına çalışıyor. Asgari ücrete çalışanların oranı ise yüzde 33.9. Sayılar bizim taraftan bakıldığında hiç iç açıcı gelmiyor.

Emekçiler için reel ücret kayıpları ise can alıcı boyutta. Yine DİSK-AR raporuna göre işçi ücretlerinin yüzde 40’ı enflasyon, kesinti ve vergilere gitmiş durumda. Asgari ücretli bir çalışan Ocak 2025’ten bu yana 55 bin 130 TL birikimli kayıp yaşadı. Asgari ücretlinin 2 aylık çalışması vergi ve enflasyona gitti. Emekçilerin reel ücretleri erirken, sermaye tarafı ise tam tersine güçleniyor.

Ay sonunu getiremeyen emekçiler mecburi bir şekilde borçlanıyor. Bireysel kredi veya kredi kartı borcu bulunan kişi sayısı 42,4 milyona ulaştı. 2025’in ilk yarısında bireysel kredi kartı veya kredisini ödeyemeyenlerin sayısı 1 milyon 201 bin 388. Buna karşın BIST 100’de banka sektöründeki şirketlere baktığımızda, zarar açıklayan şirket oranı 0. Evet, zarar açıklayan şirket yok. Ağustos 2025 itibariyle gıda enflasyonu yüzde 33 olurken, BIST 100’de gıda sektöründe zarar açıklayan şirket yok. Kiralarda yıllık artış oranı yüzde 74’ü geçmiş durumdayken, BIST 100’de gayrimenkul sektöründe zarar açıklayan şirket yok.

Emekçiler reel ücret kaybı yaşıyor yani çalıştığı halde daha az alabiliyor. Sermaye ise reel kâr artışı yaşıyor yani daha çok büyüyor. Bugün yaşadığımız durum bir bölüşüm şoku. Pandemi dönemi ile zirvesine ulaşan ve hala sert bir şekilde devam eden bir bölüşüm şoku yaşıyoruz. Bunun sonucu olarak gelir ve servet eşitsizliği büyüyor, emekçiler ve sermaye arasındaki makas açılıyor. Emekçiler için sonucu ay sonunu borçla getirmek, porsiyonlarını azaltmak, yoksullaşmak olurken; sermaye içinse gökdelenlerini arttırmak, offshore hesaplarını büyütmek, yurt dışında yeni yatırımlar yapmak oluyor. Yani onlar zenginleştikçe biz yoksullaşıyoruz. Ekonomik kriz mi? Evet, var ama biz emekçiler için var. Sayılar öyle söylüyor. Ama sermaye için ortada herhangi bir kriz yok. Yine sayılar öyle söylüyor.

O zaman sorun bireyin çalışkan veya tembel olması, zeki olması veya olmaması, yabancı dil öğrenip öğrenmemesi değil. Sorun emekçiyi sömüren bu düzenin kendisi. Bu düzen milyonlarca emekçiyi sömürerek ayakta durabiliyor. O halde diyeceğiz ki yoksulluk kader değil, bu düzeni değiştirmemiz lazım. Örgütlenerek, dayanışarak, birleşerek bu düzeni değiştireceğiz.

Nepal’in son 25-30 yılı, feodal monarşiden demokratik cumhuriyete geçiş, Maocu silahlı mücadele, anayasa tartışmaları ve sürekli hükümet değişimleriyle şekillendi. 90’larda Maoist hareket, kırsal feodal yapı, kast sistemi ve egemen aristokrasiye karşı “Halk Savaşı” ilan etti. Fakat bu mücadelenin stratejisi, sosyalist iktidarı tüm devlet aygıtıyla ele geçirip kapitalist ilişkileri kökten yıkmak üzerine değildi; önce burjuva-demokratik kurumları oluşturma, monarşiyi kaldırma ve anayasa yapmak gibi aşamalara dayanıyordu. Bu aşamacı yaklaşım, devrimci iktidar perspektifini zayıflattı.

2005’te Kral Gyanendra’nın parlamentoyu feshedip tek adam rejimine yönelmesi, siyasi gerilimi artırdı. Maoistler, bu krize burjuva demokratik cephe ile ittifaklar kurarak yanıt verdi. Fakat bu hamle, devrimci potansiyeli reformlara sıkıştırdı. 2008’de monarşinin kaldırılması ve cumhuriyetin ilanı önemli bir kazanım olsa da Maoistlerin gerici devlet aygıtını parçalamak yerine onu reforme etmeye çalışması, ciddi sorunlara yol açtı. Halk savaşı resmen sona erdikten bir süre sonra silahlı cepheler tasfiye edildi ve gerillaların orduya entegrasyonu süreci başlatıldı. Bu tasfiye, Maoist hareketin devrimci niteliğini daha da bulanıklaştırır duruma getirdi.

Halkın Hayal Kırıklığı

Nepal’deki reformist ve aşamacı dönüşüm sürecinde yolsuzluklar sistemik bir hal aldı. Üst düzey yetkililer, bakanlar ve yerel yöneticiler, kamu kaynaklarını yanlış kullanma, rüşvet, arazi satışları ve kara para aklama suçlamalarıyla sürekli gündeme geldi. Nepal Komünist Partisi (Maoist merkez) içinde yaşanan “cantonment scam” gibi skandallar, hareketin içindeki çürümüşlüğü gözler önüne serdi. Savaş sonrası asker-milis dönüşüm sürecinde, dağıtılması gereken fonların usulsüz kullanımı, bazı liderlerin ve komutanların fonlardan pay alması, halkın devrimcilere olan güvenini sarstı.

Yolsuzluğun yaygınlığı, sadece etik bir sorun değil; aynı zamanda komünist partilere olan güvensizliği, gençlerin siyaset dışına itilmesini ve protestoların radikalleşmesini beraberinde getirdi. Komünist partilerin iktidarda veya koalisyonda olmalarına rağmen bu sorunları çözememesi, halkın soldan beklentilerini ve umutlarını tüketti.

Gençlik İsyanı ve “Nepo Kids” Olgusu

Eylül 2025’te Nepal hükümetinin sosyal medya platformlarıyla temsilcilik açma konusunda anlaşamayıp erişim yasağı getirmesi, özellikle gençler arasında büyük bir tepkiye neden oldu. Sosyal medya, Nepal gençliği için sadece bir iletişim aracı değil, aynı zamanda ifade özgürlüğü ve toplumsal eleştirinin ana mecrası haline gelmişti. Yasak, “#NepoKids” etiketiyle siyasi elitlerin çocuklarının ayrıcalıklı yaşamlarını, lüks tüketimlerini ve halkla kopukluklarını vurgulayan içeriklerle bir patlamaya neden oldu.

Protestolar, kolluk kuvvetleriyle çatışmalara, devlet binalarının ve siyasi liderlerin evlerinin yakılmasına, hatta başbakanın istifasına yol açacak kadar şiddetlendi. Parlamento feshedildi, geçici hükümet atandı. Eski Yargıtay Başkanı Sushila Karki, gençlerin desteği ve Kathmandu Belediye Başkanı’nın etkisiyle Nepal’in ilk kadın başbakanı olarak geçici göreve getirildi. Ancak, bu hareketin arka planında monarşi yanlıları, faşistler ve Hindistan-ABD bağlantılı kurumların olduğuna dair güçlü iddiaların, sürecin “renkli devrim” senaryosuna dönüşme riskini beraberinde getirdi.

Büyük Güçlerin Nepal’deki Hesabı: ABD, Çin ve Hindistan

Nepal’deki son siyasi kriz, sadece iç yolsuzluklar ve sosyal medya yasaklarıyla açıklanmasının gerçekçi olmayacağı açıktır. Bu kriz, aynı zamanda Güney Asya’daki büyük güç dengelerinin bir sonucudur. Başbakan K. P. Sharma Oli’nin Temmuz 2025’te ilk yurt dışı ziyaretini geleneğe bağlı şekilde Hindistan’a değil de Çin’e yapması, diplomatik dengeleri sarsmıştı. Kathmandu’nun Pekin’le imzaladığı Kuşak ve Yol Girişimi (BRI) taslak anlaşması ve 41 milyon dolarlık mali yardım, Çin’in bölgedeki etkisini artırdı.

ABD ise bu gelişmelere kayıtsız kalmadı. Trump yönetimi döneminde gündeme getirilen 500 milyon dolarlık Milenyum Mücadelesi Sözleşmesi (MCC) enerji ve yol projesi, Nepal’in Çin’e yanaşmasına karşı bir hamle olarak değerlendirildi. ABD için asıl mesele, Çin’in Güney Asya’daki artan gücünü kırmaktı.

Çin tarafı, resmî açıklamalarında “istikrar”, “düzen” ve “Nepal’in iç işlerine karışmama” vurgusu yapsa da, bu temkinli söylemin ardında Kuşak ve Yol’un güvenliği, sınır bölgelerinin kontrolü ve Himalayalar üzerinden yürütülen jeopolitik hesaplar yatıyor. Çin için Kathmandu’nun istikrarı, sadece komşuluk ilişkisi değil, aynı zamanda Hindistan karşısında stratejik bir denge unsurudur.

Bu protestoların arkasında ABD emperyalizminin etkisinin olması ise tahmin etmesi güç bir analiz olmasa gerek. Öte yandan gençlerin sokaklarda devlet binalarını ateşe vermesini ve parlamentoyu kuşatmasını “dışarıdan organize edilen klasik bir senaryo” olarak nitelendirmekte. Parlamentoyu işgal eden grupların teçhizatlı bir şekilde ellerinde profesyonel silahların bulunması ve orak-çekiçli bayrakları yırtmaları, bu iddiaları ciddi anlamda güçlendirmektedir.

Devrimin Kaybedilen Kazanımları

Nepal halkı, devrimle büyük bedeller ödeyerek monarşiyi yıktı ve cumhuriyeti kurdu. Ancak, devrim sonrasında sol hareketin devrimci hedeflerinden uzaklaşması, yolsuzlukların yaygınlaşması ve siyasi istikrarsızlık, halkın umutlarını yerle bir etti. Gençler, yoksulluk, geleceksizlik ve siyasi elitlerin lüks yaşamlarına karşı öfke duymakta.

Ancak, bu öfke, monarşi yanlıları ve ABD destekli gruplar tarafından manipüle edilme riski taşımakta. Nepal’in jeopolitik konumu, Çin ve Hindistan arasında sıkışmış olması, ülkedeki iç siyaseti de derinden etkilemekte. Reformistlerin halkın gerçek ihtiyaçlarından kopukluğu, ABD emperyalizminin müdahaleleri, Nepal halkının kazanımlarını teker teker kaybetmesine neden oldu.

Bugün Nepal’de yaşananlar, sadece Nepal halkına değil, tüm dünya halklarına şu gerçeği göstermektedir: Örgütsüzlük ve iktidar hedefinden sapma, halkların kazanımlarını geri almakta ve emperyalizmin müdahalesine zemin hazırlamaktadır.

Son dönemde adli suçlara sadece haberlerde ve sosyal medyada değil, günlük hayatın içinde de giderek daha sık tanık oluyoruz. Özellikle gençlerin ağırlıklı olarak yer aldığı çete kaynaklı suçlar, her zamankinden daha fazla ön plana çıkıyor.

Türkiye adeta büyüklü küçüklü çetelerin yarattığı bir şiddet sarmalına girmiş gibi görünüyor. Sokaklarımız gün geçtikçe daha tehlikeli bir hâl alıyor. Birçoğumuz kendini artık dışarıda güvende hissetmiyor.

Peki, bunun sebepleri ne? Bu çukurdan kurtulmanın bir yolu yok mu?

Daltonlar, Redkitler ve Casperlar

Ne yazık ki artık bu isimler çocukluğumuzun çizgi filmlerini anımsatmıyor. Suikast, gasp, haraç, uyuşturucu ticareti gibi birçok suça bulaşan bu çeteler son günlerin en çok konuşulan organize suç örgütleri.

Bu çetelerin insan kaynakları da emekçi, yoksul mahallelerde yaşayan gençlerden oluşuyor. Kapitalizmin yarattığı sömürü düzeni, yoksul gençlere hiçbir gelecek sunmuyor. Ne eğitimde ne işte yer alan, yani toplumsal yaşamın dışına itilen gençler; bu kez kapitalizmin parlatıp pazarladığı “kısa yoldan zengin olma” hayaliyle çetelerin ağına düşüyor. Adli suçlar nedeniyle hapse giren gençler, bir türlü çıkamadıkları kısır bir hapishane döngüsüne sıkışıp kalıyor. 1970-80 arası dönemde sosyalistlerin güçlü olduğu, “kurtarılmış bölge” olarak bilinen emekçi mahallelerinin çoğu bugün çetelerin kontrolüne geçmiş durumda. Uyuşturucu, fuhuş, kumar gibi suçların herkesin gözü önünde işlendiği bu sokaklar, çetelerin doğup büyümesi için bulunmaz yerler. Sosyalistlerin, komünistlerin, devrimcilerin türlü yollarla sökülüp atıldığı bu mahalleler artık çetelerin insafında.

Eğitimsiz ve İşsiz

AKP iktidara geldiği ilk günden itibaren, eğitimde özelleştirmeyi ve imam-hatipleştirmeyi tüm gücüyle destekledi. Bunun sonucunda laik, bilimsel, kamusal ve parasız olması gereken eğitim tamamen sermayenin ve tarikatların denetimine bırakıldı. Parası olanlar çocuklarını özel okullara gönderirken, yoksul çocukların önüne çoğunlukla imam-hatipler tek seçenek olarak konuldu. Son yıllarda ise öğrenciler çocuk işçi olarak sömürüldükleri ve iş güvenliği tedbirleri alınmadığı için can verdikleri MESEM’lere yönlendirilmeye başlandı. Eğitimdeki fırsat eşitsizliği ve ağırlaşan yaşam koşulları emekçi çocuklarını eğitim hayatının dışına itti. Hayatta kalmak için çalışmak zorunda kalanlar asgari ücretliler kervanına girmek dışında başka şansa sahip değildi. Nüfusunun neredeyse yarısı asgari ücret civarında gelirle geçinen bir ülkede, iş sahibi olmak bile insanca bir yaşam olanağı sunmuyordu. Bir seçenek daha var: Kısa yoldan para kazanmak. İşte bu noktada çeteler işin içerisine giriyor. Eğitimsiz ve geleceksiz bırakılan gençler, para ve güç vaadiyle çetelere çekiliyorlar. Kısa süre içerisinde işledikleri suçlar yüzünden cezaevine düşen gençler tekrar sokaklara döndüklerinde suç işlemeye devam ediyorlar. Sabıkalı oldukları için yeni iş bulmaları zor. Eğitimsiz oldukları için sıfırdan başlama şansları az.

Çözüm yok mu?

Şimdiye kadar bu yazının oldukça karamsar bir tablo çizdiğinin farkındayım. Nazım’ın dediği gibi, “Bu cehennem / Bu cennet bizim.” Bu cehennemi cennete çevirecek de ancak bu memleketin işçi sınıfıdır.

İnsani olmayan şartlarda yaşayan işçiler; eğitimsiz ve geleceksiz bırakılan gençler; toplumsal yaşamın dışına itilmeye çalışılan ve katledilen kadınlar… Ancak ve ancak örgütlü bir mücadeleye katıldıklarında, sınıfını bilerek girdikleri kavgada hem kendi kaderlerini hem de memleketin geleceğini değiştirebilirler.

Örgütlü mücadeleyle hem mahallelerimiz, hem sokaklarımız hem de memleketimiz gerçekten bizlerin olabilir.